Portus Juliana
Basisvaardigheden samen dragen op Portus Juliana
Portus Juliana is een excellente vmbo school in Charlois, een dynamische en complexe wijk in Rotterdam Zuid. Landelijk ligt er een grote druk op scholen om de basisvaardigheden (taal, rekenen, burgerschap en digitale vaardigheden) te versterken. In de praktijk voelen deze vaardigheden voor docenten echter vaak als een 'extra taak' bovenop het toch al volle eindexamencurriculum. De verantwoordelijkheid belandt daardoor al snel uitsluitend bij de taal- en wiskundedocenten.
Opdrachtgever:
Portus Juliana
Vraagstuk:
Basisvaardigheden versterken vanuit de leerlingen en docenten
Methoden:
Ontwerpend onderzoeken, Social Implication Design, co-creatie met ruim 180 leerlingen
Output:
Onderzoeksrapport met visie en input voor het vierjarig schoolplan en een vierdelige praktische toolkit
Tegelijkertijd ervaren leerlingen een kloof tussen school en hun dagelijkse realiteit: ze willen praktische, relevante vaardigheden leren (zoals geldbeheer, onderhandelen of digitale veiligheid), maar voelen zich beperkt door strakke regels en lang stilzitten. Zonder duidelijke betekenis ("waarom leer ik dit?") en fysieke of mentale bewegingsruimte ontstaat er frustratie en zakt de motivatie weg.
De centrale onderzoeksvraag in dit traject was daarom:
"Hoe kunnen we basisvaardigheden binnen Portus Juliana versterken vanuit de visie van de leerlingen en leraren?"
Probing in de aula en het waarderen van meertaligheid.
Aanpak
Co-creatie met de helft van de leerlingen en alle docenten
In plaats van beleid over scholen en leerlingen uit te storten, trokken we de wijk in en de klaslokalen binnen. Binnen dit ontwerpend onderzoek betrokken we ruim 180 leerlingen (de helft van de hele school) en het hele docententeam. Via meeloopdagen, design probes in de pauze, systemische sessies met de schoolleiding, mindmaps en ontwerpsessies haalden we op wat er écht speelt in de gangen, in de wijk en in het klaslokaal.
10 Clusters & het speelveld in kaart
Met de methodiek van Social Implication Design koppelden we alle opgehaalde informatie los van losse vakjes en clusterden we deze op betekenis en ervaring. Dit vertaalden we naar 10 herkenbare verhalen (zoals 'Bruggen bouwen in Charlois', 'Ik doe het niet voor niks', en 'Logica zoeken en vinden').
Spelenderwijs ervaringsgericht leren
Uit de co-creatiesessies met gemengde groepen van leerlingen en docenten kwam een luid en duidelijk mechanisme naar voren: leerlingen willen spelenderwijs ervaringsgericht leren. Dit mechanisme rust op drie pijlers:
-
Creativiteit: Vrijheid om te verkennen, anders te denken, nieuwe talenten te ontdekken en fouten te mogen maken.
-
Ruimte: Tijd, fysieke plek en rust om te bewegen, te verwerken en te doen.
-
Samenwerken: Nieuwe rollen aannemen, sociale vaardigheden oefenen en leren balanceren tussen geven en nemen.
Mindmapsessie en co-creatie van een spel met leerlingen en docenten in de mix.
Resultaat
Toolkit Basisvaardigheden
Om het mechanisme van spelenderwijs ervaringsgericht leren te verankeren op alle schoolniveaus — van de schoolleiding tot in de klas — ontwierpen we een 4-delige, praktische toolkit. Door basisvaardigheden visueel, speels en vakoverstijgend te maken, ontstaat er schoolbreed gedeeld eigenaarschap en verdwijnt het idee dat taal en rekenen 'alleen van de taaldocent' zijn.
De toolkit bestaat uit vier samenhangende tools:
-
Tool 1 – Samen basisvaardigheden dragen
Kaarten met behapbare kerndoelen en een overzichtstabel waarmee de coördinator samen met verschillende vaksecties keuzes maakt. Zo worden basisvaardigheden een gedeelde, schoolbrede verantwoordelijkheid.
-
Tool 2 – Vakken verbinden
Praktische werkbladen voor docenten om de overlap tussen hun vakken te vinden (bijv. M&M, wiskunde en tekenen) en gezamenlijke thema's in te richten rond de leefwereld en motivatie van de leerlingen.
-
Tool 3 – Ontwerpend leren
Een werkvormenbundel vol concrete ontwerptools die docenten direct in de klas kunnen inzetten om leerlingen actief en onderzoekend te laten leren (ideaal voor o.a. het Praktijkgericht Programma).
-
Tool 4 – Battle spel
Een interactief bordspel ontstaan én doorontwikkeld met leerlingen en docenten. Leerlingen maken zelf vraagkaarten over de lesstof en 'battelen' in de klas om punten en fictief geld. Zo wordt herhalen en toetsen een energieke groepsactiviteit.
